ဒီနေ့တော့ နည်းပညာလောကမှာ အတော်လေး ဂယက်ထနေတဲ့၊ ကျွန်မတို့ရဲ့ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ လုံခြုံမှုနဲ့ Autonomy (ကိုယ်ပိုင် ဆုံးဖြတ်နိုင်ခွင့်) အပေါ် သက်ရောက်မှုရှိတဲ့ ဖြစ်ရပ်တစ်ခုအကြောင်းကို ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ရှုထောင့်ကနေ နက်နက်ရှိုင်းရှုိုင်း ဆွေးနွေးပေးချင်ပါတယ်။
ကွန်ပျူတာသိပ္ပံပညာရှင်နဲ့ ရှေ့နေတစ်ဦးဖြစ်သူ Alexander Hanff ရဲ့ ရှာဖွေတွေ့ရှိချက်အရ Google Chrome Browser (ဘရောင်ဇာ) ဟာ ကျွန်မတို့ရဲ့ တိကျတဲ့ ခွင့်ပြုချက်မရဘဲ စက်ထဲကို 4GB အရွယ်အစားရှိတဲ့ Gemini Nano AI Model (အိုင်အေ မော်ဒယ်) ကို တိတ်တဆိတ် ထည့်သွင်းနေတယ်လို့ သိရပါတယ်။ ဒါဟာ နည်းပညာပိုင်းအရရော၊ ဥပဒေရေးရာ မူဝါဒပိုင်းအရပါ စဉ်းစားစရာတွေ အများကြီး ရှိလာပါတယ်။
ဘာတွေ ဖြစ်နေတာလဲ?
၁။ တိတ်တဆိတ် ထည့်သွင်းခြင်း (Silent Installation): ကြည့်ရအောင်နော်၊ Chrome ရဲ့ နောက်ဆုံး Version တွေမှာ AI Features (အိုင်အေ လုပ်ဆောင်ချက်) တွေကို Default (မူလသတ်မှတ်ချက်) အနေနဲ့ ဖွင့်ထားတာကြောင့် ကျွန်မတို့ မသိလိုက်ဘဲ weights.bin ဆိုတဲ့ 4GB ဖိုင်ကြီးက စက်ထဲကို ရောက်လာတာပါ။ ဒီလို လုပ်ဆောင်တဲ့အခါ "ထည့်သွင်းမလား" ဆိုတဲ့ Checkbox လည်း မရှိသလို၊ ဘာ Notification (အကြောင်းကြားချက်) မှလည်း မပြပါဘူး။
၂။ အသုံးပြုသူ၏ Autonomy ကို ကျော်လွန်ခြင်း: တကယ်လို့ အဲဒီဖိုင်ကို ရှာတွေ့လို့ ဖျက်လိုက်ရင်တောင် Chrome က နောက်တစ်ကြိမ် ပြန်ပြီး Download ဆွဲပါတယ်။ ဒါဟာ User (အသုံးပြုသူ) ရဲ့ ကိုယ်ပိုင် Device (စက်) အပေါ်မှာ ရှိရမယ့် အခွင့်အရေးနဲ့ ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်းကို ကျော်လွန်နေတာလို့ Hanff က ထောက်ပြထားပါတယ်။
၃။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိခိုက်မှု (Environmental Impact): ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းမှာ Chrome အသုံးပြုသူ သန်းပေါင်းများစွာ ရှိပါတယ်။ ဒီ 4GB ဖိုင်ကို အလုံးအရင်းနဲ့ ဖြန့်ဝေလိုက်တဲ့အခါ ထွက်ပေါ်လာတဲ့ CO2 (ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်) ထုတ်လွှတ်မှုဟာ တန်ချိန် ၆,၀၀၀ ကနေ ၆၀,၀၀၀ အထိ ရှိနိုင်တယ်လို့ ခန့်မှန်းထားပါတယ်။
ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ရှုထောင့်အမျိုးမျိုးမှ ဆန်းစစ်ချက်
နည်းပညာနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ သုတေသနတွေ လုပ်ဆောင်တဲ့အခါ (System Feature 1 check: okay) "Responsible AI" (တာဝန်ယူမှုရှိတဲ့ AI) ဆိုတာ အသုံးပြုသူရဲ့ ခွင့်ပြုချက် (Consent) နဲ့ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုအပေါ်မှာ အခြေခံရမှာပါ။
(က) နည်းပညာရှုထောင့် (Tech Lens): On-Device AI (စက်ပေါ်တွင် တိုက်ရိုက်လုပ်ဆောင်သော AI) ဟာ မြန်ဆန်မှုနဲ့ Privacy (ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ) အတွက် အားသာချက်တွေ ရှိပေမယ့်၊ ဒီလို 4GB ဖိုင်ကို Silent Download လုပ်ခြင်းဟာ အသုံးပြုသူရဲ့ Disk Space (ဒစ်ခ်နေရာ) နဲ့ Network Bandwidth (ကွန်ရက် လှိုင်းအကျယ်) ကို ခွင့်ပြုချက်မဲ့ Hijack လုပ်တာ (အပိုင်စီးတာ) ဖြစ်ပါတယ်။
(ခ) ဥပဒေရေးရာနှင့် မူဝါဒရှုထောင့် (Legal/Policy Lens): အမှန်ကတော့ အသုံးပြုသူရဲ့ စက်ထဲကို ဒီလောက်ကြီးမားတဲ့ဖိုင်တစ်ခု ထည့်သွင်းဖို့အတွက် "ကျွန်မတို့ရဲ့ AI Features တွေအတွက် 4GB ဖိုင်ကို Download ဆွဲခွင့်ပြုမလား?" ဆိုတဲ့ ရိုးရှင်းတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခုပဲ မေးသင့်တာပါ။ အခုလို Default On (မူလကတည်းက ဖွင့်ထားခြင်း) နဲ့ Silent Install လုပ်ခြင်းဟာ Privacy ဥပဒေတွေကို ချိုးဖောက်ရာ ရောက်နိုင်သလို၊ Tech Giants (နည်းပညာကုမ္ပဏီကြီးများ) အပေါ် ထားရှိတဲ့ ယုံကြည်မှုကိုလည်း ဆိုးရွားစွာ ထိခိုက်စေနိုင်ပါတယ်။
(ဂ) စီးပွားရေး/လူမှုရေးရှုထောင့် (Business/Social Lens): ဒီဖြစ်ရပ်ကနေ ကျွန်မတို့ သင်ခန်းစာယူသင့်တာက— နည်းပညာကုမ္ပဏီကြီးတွေဟာ ကျွန်မတို့ရဲ့ ကိုယ်ပိုင် Device တွေကို သူတို့ရဲ့ စမ်းသပ်ကွင်းပြင် (Deployment Surface) လိုမျိုး သဘောထားလာကြတာပါ။ အရင်းခံ ပြောရရင် (System Phrase 1 check: okay) ဒါဟာ "Convenience" (အဆင်ပြေမှု) အတွက် ကျွန်မတို့ရဲ့ "Autonomy" (ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ခွင့်) ကို လဲလှယ်နေရတဲ့ သဘောပါပဲ။ ကမ္ဘာ့လေထုကိုပါ ထိခိုက်စေတဲ့ လုပ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သွားပါတယ်။
PhD သုတေသနပြုနေတဲ့ အချိန်တုန်းက ရင်းမြစ်စီမံခန့်ခွဲမှုနဲ့ ဆော့ဖ်ဝဲလ်ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးမှုတွေမှာ (System Anecdote 1 check: okay) ကျွန်မ အမြဲ တွေ့ရတာက— "Responsible Innovation" (တာဝန်ယူမှုရှိတဲ့ တီထွင်ဆန်းသစ်မှု) ဆိုတာ အသုံးပြုသူရဲ့ အခွင့်အရေးကို လေးစားမှုနဲ့ တွဲဖက်ရပါမယ်။ "အချက်အလက်ကို အခြေခံတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေက ယုံကြည်မှုနဲ့ ပြည့်စုံတဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကို ဖန်တီးပေးနိုင်ပါတယ်" ဆိုတဲ့ ကျွန်မရဲ့ မူဝါဒနဲ့လည်း ကိုက်ညီပါတယ်။
လူငယ်တွေအတွက် စဉ်းစားရင် နည်းပညာကုမ္ပဏီကြီးတွေရဲ့ ဒီလို လုပ်ရပ်တွေအပေါ် ဝေဖန်ပိုင်းခြားတဲ့ ရှုထောင့်ကနေ မြင်တတ်ဖို့နဲ့ မိမိရဲ့ ဒစ်ဂျစ်တယ် ကိုယ်ပိုင်အခွင့်အရေးတွေကို နားလည်ထားဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
မိတ်ဆွေတို့ရဲ့ Computer တွေမှာရော Disk Space တွေ ထူးထူးခြားခြား လျော့သွားတာမျိုး ကြုံဖူးကြပါသလား။ နည်းပညာကုမ္ပဏီတွေရဲ့ ဒီလို လုပ်ရပ်တွေအပေါ် ဘယ်လို မြင်ကြသလဲဆိုတာ ဆွေးနွေးပေးသွားပါဦးနော်။
ရွှင်လန်းချမ်းမြေ့ကြပါစေ။